Copyright © pohodanovapec.cz 
Opłata od środków spożywczych, potocznie nazywana „podatkiem cukrowym”, została wprowadzona ustawą o zmianie niektórych ustaw w związku z promocją prozdrowotnych wyborów konsumentów i obowiązuje od 1 stycznia 2021 r. Ma na celu wpływać zarówno na konsumentów, jak i producentów niezdrowej żywności, zachęcając do ograniczenia spożycia napojów słodzonych i zmniejszenia zawartości cukru, kofeiny oraz tauryny w produktach.
Opłata cukrowa dotyczy napojów z dodatkiem: cukrów będących monosacharydami lub disacharydami, środków spożywczych zawierających te substancje; substancji słodzących (zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1333/2008); kofeiny lub tauryny.
Napoje objęte zakresem przedmiotowym opłaty to wyroby w postaci napoju oraz syropy będące środkiem spożywczym, ujęte w PKWiU w klasach 10.32 i 10.89 oraz w dziale 11, w którego składzie znajduje się co najmniej jedna z substancji wymienionych w art. 12a ustawy o zdrowiu publicznym.
W przepisach wymieniono także, na jakie napoje nie jest nałożony podatek cukrowy. Są to między innymi:
Nowa opłata będzie kalkulowana na każdy litr napoju jako suma dwóch wartości: stałej i zmiennej. Opłata stała wynosi 0,50 zł za litr napoju za zawartość cukrów w ilości równej lub mniejszej niż 5 g w 100 ml napoju lub za zawartość w jakiejkolwiek ilości co najmniej jednej substancji słodzącej. Opłata zmienna to 0,05 zł za każdy gram cukru powyżej 5 g/100 ml - w przeliczeniu na litr napoju.
Przy napojach zawierających kofeinę lub taurynę opłata dodatkowa wynosi 0,10 zł na litr napoju. Maksymalna wysokość opłaty nie może być większa niż 1,20 zł w przeliczeniu na litr napoju.
Zgodnie z art. 12d ust. 1 ustawy o zdrowiu publicznym obowiązek zapłaty podatku cukrowego dotyczy osoby fizycznej, osoby prawnej oraz jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, która:
W momencie gdy przedsiębiorca sprzedaje lub wprowadza na rynek napoje, od których opłata została uiszczona wcześniej, nie ma on obowiązku wykazywania tych napojów w informacji ani płacić od nich podatku cukrowego. Należy zwrócić uwagę, że w sytuacji gdy przedsiębiorca sprzedaje napoje objęte podatkiem cukrowym kontrahentowi prowadzącemu równocześnie sprzedaż detaliczną i hurtową, to jest on zobligowany do odprowadzenia opłaty od wszystkich napojów, które mu sprzedał.
Producent, który zawarł umowę z zamawiającym na wyprodukowanie napoju podlegającego opłacie, ma obowiązek poinformowania naczelnika urzędu skarbowego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania albo miejsce siedziby zamawiającego najpóźniej w dniu powstania obowiązku uregulowania opłaty cukrowej.
W informacji powinny znaleźć się: dane producenta i podmiotu zobowiązanego do uiszczenia opłaty (nazwa firmy albo imię i nazwisko, adres, NIP, dane kontaktowe); informacja o składzie napojów będących przedmiotem umowy (dane o dodatku kofeiny lub tauryny, substancji słodzących oraz o zawartości cukrów w przeliczeniu na objętość napojów) w zakresie pozwalającym na obliczenie wysokości opłaty; data i podpis producenta lub osoby przez niego upoważnionej. Producent zobowiązany jest także przekazać identyczną informację zamawiającemu.
Podmiot zobowiązany do zapłaty opłaty musi obliczać i wpłacać opłatę w terminie do 25. dnia miesiąca następującego po miesiącu, którego dotyczy informacja, na rachunek naczelnika urzędu skarbowego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę firmy. Oprócz tego jest zobligowany do złożenia informacji o wysokości opłaty cukrowej (deklaracja CUK) za pomocą systemu informatycznego ministra finansów - deklaracja musi być podpisana wyłącznie podpisem kwalifikowanym.
W przypadku braku wpłaty opłat w terminie naczelnik urzędu skarbowego będzie zobowiązany ustalić, w drodze decyzji, dodatkową opłatę sankcyjną w wysokości 50% kwoty należnej opłaty, którą trzeba będzie uiścić w przypadku niedokonania właściwej opłaty w terminie.
Fiskus może również zainteresować się kwestią prawidłowości naliczania podatku VAT i zakwestionować podstawę obliczania tego podatku, gdy dojdzie do wniosku, że sprzedawca zobowiązany do ujęcia wszystkich kosztów związanych z towarem, nie ujął w cenie zapłaconego podatku cukrowego.
Wraz z podatkiem cukrowym wprowadzona została także opłata od napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży na podstawie zezwolenia w wysokości 25 zł/l za litr 100‑procentowego alkoholu w opakowaniu o objętości do 300 ml. Przykładowo oznacza to 1 zł od 100 ml małpki wódki 40‑procentowej, 2 zł od 200 ml małpki wódki 40‑procentowej i 88 gr od 250 ml małpki wina 14‑procentowego.
Opłata cukrowa oraz sankcja finansowa za jej nieuiszczenie w terminie stanowią przychód NFZ (96,5%) oraz dochód budżetu państwa (3,5%). Wpływy z opłaty dotyczącej napojów alkoholowych w opakowaniach jednostkowych o objętości do 300 ml oraz sankcji finansowych za jej nieuiszczenie w terminie będą stanowić w 50% dochód gmin, a w 50% przychód NFZ.
Balzamikový ocet: recept bez cukru a tipy
Generalnie u wszystkich przedsiębiorców potencjalnie narażonych na objęcie podatkiem cukrowym najważniejszą sprawą jest ustalenie statusu firmy pod kątem obowiązku podatkowego oraz na jakim etapie w łańcuchu dostaw się znajdzie. W dalszej kolejności należy ustalić, jakie towary z asortymentu danego przedsiębiorcy podlegają faktycznie opłacie. Następnie należy wprowadzić odpowiednie oznaczenia, które pozwolą na wybór towarów z pełnego grona dystrybuowanych produktów.
W praktyce wielu producentów podjęło działania prowadzące do zmniejszenia obciążenia opłatą: zmiany receptur napojów, aby zawierały mniej opodatkowanych substancji słodzących; wprowadzanie mniejszych rozmiarów opakowań; klasyfikowanie produktów jako suplementy diety lub modyfikowanie składu (np. dodanie soku owocowego), co może wpływać na stosowanie wyłączeń przewidzianych ustawą.
Ustawa i praktyka jej stosowania wywołały wiele kontrowersji. W polskich przepisach pozostawiono furtki umożliwiające obniżenie opłaty, np. poprzez dodanie 20% soku owocowego, co sprawia, że napój klasyfikowany jest inaczej i może uniknąć opłaty stałej. Można dodać 20% soku i nadal dosładzać napój cukrem lub sztucznymi słodzikami, a produkt pozostanie poza niektórymi częściami opłaty. W efekcie pojawiły się różnice w obciążeniach między producentami, co budzi zarzuty o zaburzenie konkurencyjności.
Wiele wątpliwości dotyczy też trybu legislacyjnego wprowadzania daniny (zmiany dat wejścia w życie, moc wsteczna), braku precyzji w definicjach (np. „wprowadzenie na rynek krajowy”, „sprzedaż detaliczna”) oraz statusu zapasów zgromadzonych przed wejściem w życie przepisów. Ze względu na te kontrowersje niektórzy przedsiębiorcy kwestionowali legalność podatku.
Jeżeli celem wprowadzenia podatku cukrowego jest obniżenie spożycia produktów nim objętych, to badania z innych krajów wskazują, że podatki od słodzonych napojów przeważnie obniżają ich spożycie i zawartość cukru w diecie, choć skala efektów zależy od konstrukcji podatku i wysokości stawek. W Polsce dane sprzedażowe wskazywały na spadek popytu w pierwszych miesiącach 2021 r.: 23% spadek dla napojów gazowanych, 24% dla wód smakowych i 10% dla herbat mrożonych. Jednocześnie raporty pokazują, że w kolejnych latach sprzedaż części podmiotów wróciła do poziomów sprzed opłaty.
Dla maksymalizacji efektu zdrowotnego zalecane jest łączenie instrumentów fiskalnych z działaniami edukacyjnymi i monitorowaniem reformulacji produktów oraz spożycia substancji słodzących.
W kolejnych latach pojawiały się projekty nowelizacji zakładające m.in. zmianę wyłączeń, objęcie opłatą niektórych napojów dosładzanych sokiem oraz podniesienie stawek (np. opłata stała z 0,50 zł do 0,70 zł, opłata zmienna z 0,05 zł do 0,10 zł oraz opłata za kofeinę/taurynę z 0,10 zł do 1,00 zł, maksymalna opłata do 1,80 zł/l). Część projektów została jednak zawetowana przez Prezydenta lub była na etapie konsultacji, a dyskusje publiczne wokół wysokości stawek i zakresu ulg nadal trwają.
| Element opłaty | Stawka (zł/litr) |
|---|---|
| Opłata stała (≤5 g cukru/100 ml lub obecność słodzika) | 0,50 |
| Opłata zmienna (za każdy g cukru powyżej 5 g/100 ml) | 0,05/g |
| Dodatkowo za kofeinę lub taurynę | 0,10 |
| Maksymalna opłata | 1,20 |
Warto podkreślić, że przepisy są dynamiczne - pojawiały się przygotowane projekty zmian oraz propozycje podwyżek, a także dyskusje o poszerzeniu katalogu napojów objętych opłatą lub likwidacji niektórych ulg (np. związanych z zawartością soku). Dlatego przedsiębiorcy powinni śledzić aktualizacje i konsultacje projektów prawnych oraz interpretacje organów podatkowych.
Copyright © pohodanovapec.cz
